ทดลองงานกี่วัน? นายจ้างเลิกจ้างช่วงทดลองงานต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่

ทดลองงานกี่วัน? เป็นคำถามที่ทั้งนายจ้างและ HR มักพบในการบริหารพนักงาน โดยเฉพาะกรณีที่พนักงานไม่ผ่านการทดลองงานและบริษัทต้องการยุติการจ้าง หลายองค์กรอาจเข้าใจว่า “ช่วงทดลองงาน” เป็นช่วงที่นายจ้างสามารถเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องจ่ายเงินใด ๆ แต่ในทางกฎหมายแรงงาน เรื่องนี้มีรายละเอียดที่ควรทำความเข้าใจ

ทดลองงานตามกฎหมายแรงงาน กำหนดไว้กี่วัน?

พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ไม่ได้กำหนดระยะเวลาทดลองงานสูงสุดไว้โดยเฉพาะ ดังนั้น การทดลองงานจึงสามารถกำหนดระยะเวลาได้ตามข้อตกลงระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 120 วัน มีความสำคัญ เพราะเป็นระยะเวลาขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับการเกิดสิทธิได้รับค่าชดเชยตามมาตรา 118 ในกรณีที่ลูกจ้างถูกเลิกจ้างและไม่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย

ดังนั้น จึงไม่ควรเข้าใจว่า “กฎหมายกำหนดให้ทดลองงานได้ไม่เกิน 119 วัน” เพราะกฎหมายไม่ได้กำหนดเช่นนั้น

หากไม่ผ่านทดลองงาน นายจ้างเลิกจ้างได้หรือไม่?

นายจ้างสามารถเลิกจ้างลูกจ้างที่อยู่ระหว่างทดลองงานได้ แต่คำว่า “ทดลองงาน” ไม่ได้ทำให้ลูกจ้างพ้นจากความคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน

ในทางกฎหมาย สัญญาจ้างที่มีการกำหนดช่วงทดลองงาน โดยทั่วไปถือเป็น สัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา หากไม่ได้มีการกำหนดวันสิ้นสุดของการจ้างไว้อย่างแน่นอน

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยว่า สัญญาจ้างทดลองงานไม่ได้มีข้อยกเว้นให้นายจ้างสามารถเลิกจ้างโดยไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า เพียงเพราะลูกจ้างยังอยู่ในช่วงทดลองงาน

ดังนั้น การระบุในสัญญาว่า “หากไม่ผ่านทดลองงาน บริษัทสามารถเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องแจ้งล่วงหน้า” ไม่ได้หมายความว่าข้อความดังกล่าวจะสามารถตัดสิทธิที่กฎหมายคุ้มครองไว้ได้เสมอไป

ไม่ผ่านทดลองงาน ต้องจ่ายค่าชดเชยหรือไม่?

ประเด็นสำคัญอยู่ที่ อายุงานของลูกจ้าง ณ วันที่ถูกเลิกจ้าง

ตามมาตรา 118 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 หากลูกจ้างทำงานติดต่อกัน ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี และถูกเลิกจ้าง โดยไม่ใช่กรณีที่กฎหมายยกเว้น นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน

ตัวอย่างเช่น

• ทำงาน 60 วัน แล้วไม่ผ่านทดลองงาน → โดยหลักยังไม่ครบ 120 วัน จึงยังไม่เกิดสิทธิค่าชดเชยตามมาตรา 118

• ทำงาน 100 วัน แล้วถูกเลิกจ้าง → ยังไม่ครบ 120 วัน จึงยังไม่ถึงเกณฑ์ค่าชดเชยตามมาตรา 118

• ทำงานครบ 120 วัน แล้วถูกเลิกจ้าง → โดยหลักมีสิทธิได้รับค่าชดเชยไม่น้อยกว่าค่าจ้าง 30 วัน หากไม่เข้าข้อยกเว้นตามกฎหมาย

สิ่งสำคัญคือ ต้องนับระยะเวลาการทำงานตั้งแต่วันที่เริ่มเป็นลูกจ้าง ไม่ใช่นับเฉพาะวันที่พ้นช่วงทดลองงาน

แนวคำพิพากษาศาลฎีกายืนยันว่า ระยะเวลาทดลองงานต้องนำมารวมเป็นระยะเวลาการทำงานเพื่อพิจารณาสิทธิค่าชดเชย หากลูกจ้างทำงานติดต่อกันครบ 120 วันและถูกเลิกจ้างโดยไม่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 119 นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามกฎหมาย

แล้วถ้าเลิกจ้างก่อนครบ 120 วัน ต้องจ่ายอะไรบ้าง?

แม้ลูกจ้างจะยังทำงานไม่ครบ 120 วันและยังไม่มีสิทธิได้รับ ค่าชดเชย ตามมาตรา 118 แต่ไม่ได้หมายความว่านายจ้างจะสามารถเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายเงินอื่น

หากเป็นการเลิกจ้างสัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา และไม่เข้ากรณีที่กฎหมายอนุญาตให้เลิกจ้างโดยไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า นายจ้างอาจมีหน้าที่ต้อง บอกกล่าวล่วงหน้า หรือจ่าย สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ตามมาตรา 17

ศาลฎีกาเคยวินิจฉัยโดยชัดเจนว่า การเลิกจ้างระหว่างทดลองงานไม่ได้มีข้อยกเว้นโดยอัตโนมัติให้ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า

จึงควรแยก 2 เรื่องนี้ออกจากกัน

นายจ้างควรทำอย่างไรเมื่อลูกจ้างไม่ผ่านทดลองงาน?

เพื่อให้การบริหารงานเป็นระบบ HR ควรดำเนินการดังนี้

1. กำหนดเกณฑ์การทดลองงานให้ชัดเจน
เช่น ผลงาน ความรู้ ทักษะ ความรับผิดชอบ และพฤติกรรมในการทำงาน

2. ประเมินผลก่อนครบกำหนดทดลองงาน
ไม่ควรรอจนถึงวันสุดท้าย เพราะอาจทำให้การดำเนินการด้านเอกสารและการเลิกจ้างมีข้อผิดพลาด

3. ตรวจสอบอายุงานก่อนเลิกจ้าง
โดยเฉพาะกรณีใกล้ครบ 120 วัน เพราะมีผลต่อสิทธิค่าชดเชย

4. ตรวจสอบการบอกกล่าวล่วงหน้า
การเป็นพนักงานทดลองงานไม่ได้หมายความว่าสามารถเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า

5. จัดทำเอกสารให้ชัดเจน
ควรมีหลักฐานการประเมินผลและเอกสารที่เกี่ยวข้องกับการแจ้งผลการทดลองงานและการเลิกจ้าง

สรุป

กฎหมายแรงงานไม่ได้กำหนดว่าการทดลองงานต้องไม่เกิน 119 วัน แต่กำหนดเกณฑ์สำคัญเรื่อง “ทำงานครบ 120 วัน” ซึ่งเกี่ยวข้องกับสิทธิได้รับค่าชดเชยเมื่อถูกเลิกจ้าง

การไม่ผ่านทดลองงานสามารถเป็นเหตุให้บริษัทเลิกจ้างได้ แต่ พนักงานทดลองงานยังได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายแรงงาน และนายจ้างต้องพิจารณาทั้งเรื่องค่าชดเชย การบอกกล่าวล่วงหน้า และสิทธิอื่น ๆ ให้ถูกต้องตามข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี

ดังนั้น HR ไม่ควรใช้หลักง่าย ๆ ว่า “ไม่ผ่านทดลองงาน = ไม่ต้องจ่ายอะไร” เพราะอาจทำให้เกิดภาระและข้อพิพาทด้านแรงงานตามมาได้

หมายเหตุ: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับกฎหมายแรงงาน ไม่ใช่คำปรึกษาทางกฎหมาย การนำไปใช้กับกรณีเฉพาะควรพิจารณาข้อเท็จจริง เงื่อนไขในสัญญาจ้าง และกฎหมายที่ใช้บังคับในขณะนั้นประกอบกัน

แหล่งอ้างอิง

1. พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 โดยเฉพาะมาตรา 17, มาตรา 118 และมาตรา 119

2. กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน — หน่วยงานที่รับผิดชอบด้านการบังคับใช้กฎหมายคุ้มครองแรงงาน

3. คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 2364/2545 — ประเด็นการบอกกล่าวล่วงหน้าในกรณีสัญญาจ้างทดลองงาน

4. คำพิพากษาศาลฎีกาที่เกี่ยวข้องกับการทดลองงานและมาตรา 118 — หลักการนับระยะเวลาทดลองงานรวมเป็นระยะเวลาการทำงานเพื่อพิจารณาสิทธิค่าชดเชย